აღმოსავლეთმცოდნეობის მაცნე https://openjournals.ge/index.php/hos <p>ჟურნალი „აღმოსავლ­ეთ­მცოდნეობის მაცნე“ დაარსდა 2018 წელს, ბათუმის შოთა რუსთაველის სახელმ­წიფო უნივერსიტეტის ჰუმანი­ტარულ მეცნიერებათა ფაკულტეტის აღმოსავლეთმცოდნეობის დეპარტამენტის ბაზაზე. ჟურნალის მიზანია სამეცნიერო საზოგადოებას მიაწოდოს ინფორმაცია თანამედროვე კვლევების შესახებ აღმოსავლეთმცოდნეობის დარგებში. </p> ka-GE makaradze@hotmail.com (Emzar Makaradze) natali.giorgobiani@tsu.ge (Natali) Tue, 05 Oct 2021 12:03:04 +0400 OJS 3.2.1.2 http://blogs.law.harvard.edu/tech/rss 60 იაპონური აზროვნების ლაბირინთებში https://openjournals.ge/index.php/hos/article/view/2836 <p>იაპონური აზროვნების სტილი დღემდე გამოცანად რჩება მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყნისთვის, მათ შორის - საქართვ­ელო­ს­თ­ვის. ბევრია ისეთი იაპონური სიტყვა თუ ფრაზა, რომლის თარგმანიც არსს ვერ სწვდება, სწორედ ასეთია: <em>იკიგაი</em>(生き甲斐)და <em>ვაბი-საბი </em>(わびさび). თუმცა ორივე მათგანი არა მხოლოდ სიტყვ­ებად, არამედ ცალკე აღებულ აზროვნების სტილად თუ ცხოვრების წესად შეიძლება განვიხილოთ.</p> <p>იკიგაის (ცხოვრების მიზეზი, ღირებულება) სიტყვის ეტიმო­ლო­გიას უკავშირებენ ჰეიანის პერიოდს (794-1185). როგორც იაპონელი კლინიკური ფსიქოლოგი აკიჰირო ჰასეგავა აღნიშნავს, იკიგაის შემა­დგენელი <em>გაი</em> მომდინარეობს იაპონური სიტყვიდან <em>კაი </em>- ნიჟარა, რაც ჰეიანის პერიოდში (და ბევრად ადრეც) ღირე­ბულ ნივთს წარმო­ადგენდა, თამაშ - კაიავასეში გამოიყენებოდა და ხელოვანები დაკა­ვე­ბულები იყვნენ მათი ხელით მოხატვით. <em>გაი</em> აგრეთვე გვხვდება სიტყვაში <em>ჰატარაკიგაი </em>(შრომის ფასი) და ფრაზაში- <em>იარი­გაიგაარუ </em>(გაკეთების ფასი, ღირებულება, გაკეთ­ებად ღირს), <em>ასო­ბიგაი </em>(თამა­შის ფასი, ღირებულება). შესაბა­მისად, <em>გაი </em>ღირე­ბულებას უკავში­რდება და იკიგაიც შეიძლება ვთარგმნოთ, როგორც "სიცოცხლის ღირებულება", „ის, რისთ­ვისაც ცხოვრება ღირს". იგი შესაძლოა შევა­დ­აროთ მზესუმზირის ყვავილს, რომლის ცენტრშიც მზესუმზირის მარცვლები იკიგაის წყაროა, ყვავილის ფურცლები კი - იკიგაი-კანის გრძნობა, რომ­ე­ლიც ადამიანს იკიგაის წყაროსადმი უჩნდება. იაპო­ნიაში არს­ებობს ასეთი გამოთქმა: "ათი ადამიანი, ათი ფერი", და მარ­თ­ლაც, რამდენი ადამიანიცაა, იმდენი იკიგაი შეიძლება არსებო­ბდეს. იაპონელები ისე მიჰყვებიან საკუთარ იკიგაის, რომ არ სჭირდ­ებათ თავად სიტყვის ხსენება.</p> <p>რაც შეეხება ვაბი-საბის(რომლის პესიმისტური აღქმაც XIV საუკუნიდან თანდათან შეიცვალა), ეს იაპონური კონცეფცია გვთა­ვაზობს სილამაზის დანახვას წარმავლობაში, დაუსრულებ­ლობასა და ნაკლოვანებაში. იგი იაპონელების ყოველდღიურ­ობას­თან ისეა შესისხლხორცებული, რომ მისი მნიშვნელობის გადმოცემა სიტყვი­ერად იაპონელებს უჭირთ, თუმცა მისი არსის აღქმა შესაძლებელია კინცუგის ხელოვნებასა თუ იაპონური სახლების დიზაინში.</p> მარიამ ჩალაბაშვილი საავტორო უფლებები (c) 2021 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 https://openjournals.ge/index.php/hos/article/view/2836 Tue, 05 Oct 2021 00:00:00 +0400 თურქეთ - ამერიკის შეერთებული შტატების ურთიერთობების პოლიტიკური ანალიზი თანამედროვე ეტაპზე https://openjournals.ge/index.php/hos/article/view/2837 <p>XX საუკუნის ბოლოს და XXI საუკუნის 10-იან წლებში თურ­ქეთ-აშშ-ის ურთიერთობებში აღმავლობას დაღმავლობა ენაცვ­ლებოდა. აშშ-თან ურთი­ერთობა არ ვითარდებოდა თურქე­თის მოლოდინის შესაბამისად. ამის ერთ-ერთი მიზეზი არის სომხე­თის, სირიის, ისრაელის, ირანის, ქურთების&nbsp; საკითხები, რომლ­ებიც ყველაზე&nbsp; მნიშვნელოვანი და მგრძნობიარე იყო ანკა­რი­სათვის.</p> <p>XX საუკუნის 90-იან წლებში, „ცივი ომის“ დამთავრებამ და პოლი­ტიკური რუკიდან&nbsp; თურქეთის &nbsp;უმ­თა­ვრესი საფრთხის - საბჭოთა კავშირის „წას­ვლამ“, &nbsp;ანკარას მისცა რეგი­ონში და­მო­უკიდებლად მოქმედების შესაძლ­ებლობა, რომელმაც აქტიური სახე მიიღო&nbsp; XXI საუკუნის დასაწ­ყისში.</p> <p>თანამედროვე თურქეთის საგარეო პოლიტიკა&nbsp; ბევრი თავისე­ბურებით გამოი­რჩევა. ეს გახლავთ „ახალი თურქეთის“ მოდელი, რომელიც განსაკუთრებით კონცენტრი­რებულია ახლო აღმოსა­ვლე­თსა და ისლამურ ქვეყნებზე. პოლიტიკის მთავარი მიზანი კი ამ რეგიონის მუსლიმ მოსახლეობაზე ზეგავლენის მოხდენა და ნეო-ოსმალური ღირებულებების გავრცელებაა. თურქეთის საგა­რეო ურთიერ­თობები საკუთარ როლს ძალიან დიდ მნიშვნ­ელობას ანიჭებს. ისინი თვლიან, რომ ბალკანეთი - კავკასია - ახლო აღმოსავლეთის სამკუთხედში თურქეთს წამყვანი ადგი­ლი უჭირავს და ლიდერობასაც ითავსებს და არ უნდა ვიფიქროთ, რომ ეს ყველაფერი მხოლოდ თურქეთის სუბიექტურ თვითა­ღქმას უკავშირდება. ამ მდგომარეობამდე თურქეთის რესპუბ­ლიკა სხვა დასავლური სახელმწიფოების დამოკიდებულებამ მოიყვანა. თურ­ქე­თსა და ამერიკის შეერთებულ შტატებს შორის ურთიე­რთობას XX საუკუნის შუა წლებიდან ჩაეყარა საფუძველი, თუმცა თურქე­თის, როგორც სეკულარული, დემოკრატიული მუსლიმური სახელმწიფოს იდეა უფრო ფართოდ ცნობილი მხოლოდ XXI საუკუნის დასაწყისში გახდა.</p> <p>XXI საუკუნის დასაწყისში, თურქეთის საგარეო პოლიტიკის განახლებულმა მიდგომებმა, რა საკვირველია, სხვა ქვეყნებთან მის ურთიერთობებზეც იმოქმედა. უპირველეს ყოვლისა&nbsp; გარკვ­ეული ცვლილებები მოხდა&nbsp;&nbsp; თურქეთის რესპუბლიკასა და მის დიდი ხნის სტრატეგიულ პარტნიორს, ამერიკის შეერთებულ შტატებს შორის.</p> <p>თურქეთს, რომელსაც სურს იქცეს „უმაღლესი რანგის მსოფ­ლიო ეკო­ნომიკის“ ქვეყნად და&nbsp; გახდეს ლიბერალური დემო­კრატიის სახელმწიფო,&nbsp; აუცილებლად მოუხდება აშშ-თან კავ­ში­რების გამყარება, რაც მისგან ნაწილობრივ მოითხოვს თავისი საგარეო &nbsp;პო­ლი­ტიკის პრიორიტეტების უფრო მკაფიო გამოკვე­თ­ასა და დაზუსტება -&nbsp; წარმართვას.</p> ბექა მაკარაძე საავტორო უფლებები (c) 2021 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 https://openjournals.ge/index.php/hos/article/view/2837 Tue, 05 Oct 2021 00:00:00 +0400 ყურის ქვეყნები საუდის არაბეთის საგარეო პოლიტიკაში https://openjournals.ge/index.php/hos/article/view/2839 <p>საუდის არაბეთი, როგორც ახლო აღმოსავლეთის რეგიონის, ასევე ყურის ქვეყნების ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ქვეყანაა. საუდის არაბეთი ცდილობს ყურის ქვეყნებში ლიდერის როლი შეასრულოს.&nbsp; თავის მხრივ ყურის ქვეყნები ცდილობენ და ზოგი მათგანი ახერხებენ კიდეც, რომ მათზე საუდის არაბეთის გავლენა შეასუსტონ, რაც არც თუ ისე პოზიტიურად აისახება საუდის არაბეთის საგარეო პოლიტიკაზე არა მხოლოდ ახლო აღმოსავლეთის რეგიონში, არამედ რეგიონს გარეთაც. ხშირად საუდის არაბეთი ცდილბს&nbsp; ყურის ქვეყნების საგარეო პოლ­ი­ტიკური ვექტორი შეცვალოს თავის სასარგებლოდ და ასევე გარკვეული ცვლილებები შეიტანოს მათ დამოკიდებულებაში, როგორც საკუთრივ საუდის არაბეთთან, ისე ერთმანეთთან მიმართებაში. მიუხედავად ამისა, ზოგიერთ ყურის ქვეყნები ცდილობენ საუდის არაბეთისგან დამოუკიდებლად იმოქმედოს, არ მოექცეს&nbsp; მისი გავლენის ქვეშ (კატარი, ქუვეითი) და დამოუ­კიდებლად დაგეგმონ თავისი საგარეო პოლიტიკა.</p> <p>ყურის ზოგიერთი ქვეყნის ეს მცდელობა ხშირ შემთხვევაში მათთვის შედეგიანად მთავრდება. ხშირად ისინი თვითონაც ახდენენ გარკვეულ გავლენას საუდის არაბეთის საგარეო პოლი­ტიკურ კურსზეც.</p> <p>ეს უკანასკნელი სხვადასხვა მეთოდებთან ერთად ყურის ქვეყნებზე გავლენის მოსაპოვებლად ცდილობს გამოიყენოს „ყუ­რის ქვეყნების თანამშრომლობის საბჭო“, რის მეშვეობითაც ხში­რად კიდეც აღწევს მისთვის სასურველ შედეგს. იმავე ორგა­ნიზაციას იყენებენ ასევე ყურის ქვეყნებიც საუდის არაბეთის პოლიტიკაზე გავლენის მოსახდენადაც. აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ „ყურის ქვეყნების თანამშრომლობის საბჭო“ ერთ-ერთი ქმედითუნარიან ორგანიზაციადაა მიჩნეული.</p> <p>ყურის ქვეყნებისგან საუდის არაბეთს პრობლემები ყველაზე მეტად აქვს ირანთან. მათი პრობლემური ურთიერთობები ყოვე­ლთვის თავს სხვა ქვეყნაში იჩენს ხოლმე. ირანი არაა „ყურის ქვეყნების თანამშრომლობის საბჭოს“ წევრი და აქედან გამომ­დინარე, საუდის არაბეთი ამ ორგანიზაციას ვერ იყენებს ირანზე გავლენის მოსახდენად.</p> მაია კაპანაძე საავტორო უფლებები (c) 2021 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 https://openjournals.ge/index.php/hos/article/view/2839 Tue, 05 Oct 2021 00:00:00 +0400 ჩინეთისადმი დამოკიდებულების ცვლილება ოცდამეერთე საუკუნის რუსულ მედიასივრცეში https://openjournals.ge/index.php/hos/article/view/2840 <p>სტატია ეხება თანამედროვე მსოფლიოს ორი დიდი სახელმ­წიფოს - რუსეთისა და ჩინეთის - ურთიერთ მიმართებას ოცდამ­ეერ­თე საუკუნეში, კერძოდ, რუსულ მედიასივრცეში ჩინეთის პოზიტიურ აღქმას, რაც, ბოლოწლების განმავლობაში, ერთგვარ ტრენდად იქცა, რასაც, ბუნებრივია, თავისი მიზეზები და მიზ­ნები გააჩნია.</p> <p>როგორც ცნობილია, მედია დიდ გავლენას ახდენს საზოგად­ოებრივი ცნობიერების, სტერეოტიპების, დამოკიდებულებების ჩამოყალიბებაზე, შესაბამისად, მედიასივრცის კონტროლი, გარკ­ვე­ულწილად, საზოგადოებრივი აზრის კონტროლსაც ნიშნავს. ასეთი ტიპის&nbsp; კონტროლის შესაძლებლობები მით უფრო დიდია, რაც უფრო ნაკლებად დემოკრატიულია ქვეყანა. ასეთ ქვეყნებში, მედიაზე კონტროლის გამკაცრება შეიძლება განპირობებული იყოს ბევრი ფაქტორით - პოლიტიკურით, ეკონომიკურით, კულ­ტუ­რულით და ა.შ.</p> <p>თანამედროვე რუსეთმა თავი ბევრი მიმართულებით რთულ მდგომარეობაში ჩაიყენა. დასავლეთის მიერ ინიცირებული სან­ქც­იები უბიძგებს რუსეთის ხელისუფლებას აღმოსავლეთ­ისაკენ, კერძოდ კი, ჩინეთისაკენ. ბოლო ათლწულის განმავლობაში მოს­კოვსა და პეკინს&nbsp; შორის კავშირი უპრეცედენტოდ მჭიდროა, რის გამართლებასაც სპეციალური კამპანია სჭირდება ისეთ ქვეყანაში, როგორიც რუსეთია, სადაც მოსახლეობის და პოლიტიკური ელი­ტების ჩინეთისადმი დამოკიდებულება, ტრადიციულად ფრთ­ხილი და ნეგატიურია. აღმოსავლური გეზის გასამართ­ლებლად რუსულ მედიასივრცეში ინტენსიურად ხდება ჩინური კულ­ტურის, ენის, ეკონომიკური წარმატების, პოლიტიკური მოწყო­ბის და ა.შ. პოპულარიზება, შექმნილია სპეციალური საინფო­რმაციო აპლიკაციებიც კი.</p> <p>სტატიაში განხილული ორმხრივი პოლიტიკური და ეკონო­მიკური ურთიერთობების ანალიზის შედეგად ცხადი ხდება, რომ დასავლეთთან დაპირისპირების ფონზე, რუსეთის დამოკი­დებულება ჩინეთზე სულ უფრო მეტად იზრდება, რაც, თავის მხრივ, განაპირობებს ჩინეთის პოზიტიური როლის ზრდას რუსულ მედიასივრცეში.</p> დავით ანდღულაძე საავტორო უფლებები (c) 2021 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 https://openjournals.ge/index.php/hos/article/view/2840 Tue, 05 Oct 2021 00:00:00 +0400 ჯემ „სულთნის“ ბრძოლა ტახტისთვის და პაპი ალექსანდრე VI ბორჯა https://openjournals.ge/index.php/hos/article/view/2842 <p>XV საუკუნის მეორე ნახევარი ოსმალეთის ისტორიაში და მისი ევროპასთან დიპლომატიური კავშირების განხილვა წარმო­უ­­დგენელია ჯემ „სულთნის“ ისტორიის გარეშე, რადგანაც ამ პროცესებმა დიდი როლი შეასრულეს&nbsp; ოსმალეთ-ევროპის, განსა­კუთრებით კი რომთან ურთიერთობებში.&nbsp; წინამდებარე ნაშრ­ომში წარმოდგენილია ოსმალეთის ისტორიაში ერთ-ერთი მნი­შვნელოვანი მოვლენა, რომელიც ეხება უფლისწულ ჯემის ბრძ­ოლას ძმის - სულთან ბაიაზიდის წინააღმდეგ და მის ევროპულ ვოიაჟს.&nbsp;</p> <p>უფლისწულ ჯემის ბრძოლა ტახტისათვის ქართულ ისტო­რიო­გრაფიაში დეტალურად შესწავლილი არ არის. ამ საკითხთან დაკავშირებით სამეცნიერო ლიტერატურაში მხოლოდ ზოგადი ცნობები არსებობს, რამაც წინამდებარე სტატიის დაწერა განაპ­ირობა. ნაშრომზე მუშაობის პროცესში, შევეცადეთ ამ საკითხთან დაკავშირებული ქართველი, თურქი და უცხოელი ავტორების (ჰ. ინალჯიკი, დ. ემეჯენი, ი. ჰ. უზუნჩარშილი&nbsp; და&nbsp; ნ. იორგა,&nbsp; გ. ჯა­ფ­­ა­რ­იძე, ი. ხუბაშვილი, მ. სვანიძე, მ. მახარაძე და სხვა) მოსა­ზრ­ებებს გავცნობოდით. შეძლების დაგვარად შეგვესწავლა წყარო­ები და კრიტიკული ანალიზის მეშვეობით წარმოგვედგინა შინა­არსობრივად პირველი ვრცელი ნაშრომი უფლისწულ ჯემის ტრაგედიაზე (რომელიც სიცოცხლის ბოლომდე თავს „სულთანს“ უწოდებდა), რაც თავისთავად სიახლეს წარმოადგენს.</p> <p>უცხოურ ლიტერატურაზე მუშაობისა და თარგმნის დროს, პირველ რიგში, ვიცავდით ინფორმაციის სიზუსტეს, ვადარ­ებ­დით სხვა მასალებთან და არგუმენტებით ვამყარებდით მოსა­ზრებას. აღნიშნული საკითხი აქტუალურია,&nbsp; ვინაიდან ის ეხება არა მარტო ოსმალეთის ევროპულ პოლიტიკას, არამედ რომის პონტიფექსებისა და ევროპის ქვეყნების საგარეო პოლიტიკასაც - Res Orientalis. ნაშრომში ნაჩვენებია როგორ ცდილობდა ყველა მათგანი ჯემის გამოყენებას საკუთარი მერკანტელური და პოლიტიკური მიზნებისათვის.</p> <p>ბოლოს კი უნდა ვთქათ, რომ ევროპა-ოსმალეთის ურთიერ­თობები შუა საუკუნეების ისტორიის ერთ-ერთი აქტუალური საკითხი და მკვლევართა გაუნელებელი ინტერესის საგანია. ამიტომ შესაძლოა, ახალი წყაროების აღმოჩენამ სულ სხვაგვარი რეალობა დაგვანახოს და ისტორიაში კიდევ ერთი ახალი ფურცელი გადაიშალოს.</p> გიორგი ახალკაციშვილი საავტორო უფლებები (c) 2021 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 https://openjournals.ge/index.php/hos/article/view/2842 Tue, 05 Oct 2021 00:00:00 +0400 ქართველები ჩინეთში XX საუკუნის პირველ ნახევარში https://openjournals.ge/index.php/hos/article/view/2843 <p>საუკუნეთა განმავლობაში საქართველოდან ნებით თუ ძალით წასული მოქალაქეები, მნიშვნელოვან როლს თამაშობდნენ ევრაზ­იის ტერიტორიაზე არსებულ სხვადასხვა სახელმწიფოებში, როგ­ო­რც სამხედრო, პოლიტიკური თუ ეკონომიკური კუთხით. ამ მხ­რივ გამონაკლისი არც შორეული აღმოსავლეთი იყო, სადაც სხვა­დასხვა პერიოდში ქართველები ჩართულნი იყვნენ პოლიტიკურ და ეკონომიკურ პროცესებში და დიდი გავლენითაც სარგებ­ლო­ბდნენ.</p> <p>დანამდვილებით არავინ იცის თუ როდის და რა პირობებში მოხვდა შორეულ ჩინეთში პირველი ქართველი, თუმცა პირველი სათვისტომოს გაჩენა მეცხრამეტე საუკუნის მეორე ნახევარსა და ქალაქ ხარპინს უკავშირდება. პოლიტიკური და ეკონომიკური ფაქტორების გამო, შორეულ აღმოსავლეთში რუსეთის იმპერიის სხვადასხვა წერტილიდან იქ თავი მოიყარა სხვადასხვა ეთნი­კურმა ჯგუფმა, მათ შორის ქართველებმაც. ქართული სათვი­სტომოს შესახებ ცნობები და საარქივო მასალები მეტნაკლებად ადრეც არსებობდა, თუმცა კვლევამ ბევრ ახალი ფაქტი გახადა ცნობილი, რომელიც უფრო ფართო სურათს ქმნის თუ რას და როგორ საქმიანობდა ქართული სათვისტომო აღმოსავლეთში. ქართული, ჩინური და რუსული წყაროების შედარებით დად­გინდა რომ ხარპინის ქართველი მაცხოვრებლები ჩართული იყვნენ როგორც ეკონომიკურ და სამეწარმეო საქმიანობაში, ისინი აქტიურ მონაწილეობას იღებდნენ როგორც ადგილობრივ პოლი­ტიკურ პროცესებში, ასევე კავშირში იყვნენ საქართველო დემო­კრატიულ რესპუბლიკასთანაც.</p> <p>კიდევ ერთი ქართველი, რომელმაც საინტერესო კვალი დატ­ოვა ჩინეთის პოლიტიკურ ცხოვრებაში იყო კომინტერნის წევრი ბესარიონ ლომინაძე. 1927 წელს დასრულდა სამწლიანი ეროვ­ნ­ული თანხმობა კომუნისტურ და ნაციონალისტურ პარტიას შორის და მათ შორის ანტაგონიზმი კიდევ უფრო გაიზარდა. სწო­რედ ამ პერიოდში კრემლმა ინსტრუქტაჟისთვის მიავლინა კომი­ნტერნის ახალი დელეგაცია ბესარიონ ლომინაძისა და ჰეინც ნეუმანის ხელმძღვანელობით. კომინტერნის მეცადინეობით კომ­პარტიის ყრილობაზე პარტიის თავმჯდომარის თანამდებ­ობიდან გადააყენეს ჩენ ტუსიოუ და აირჩიეს ახალი პოლიტბიურო. მეტიც, ლომინაძისა და ნეუმანის ჩართულობით ახალგაზრდა მაო ძედუნი დროებით წევრად შევიდა პოლიტბიუროში, რითითაც მისი გავლენა საგრძნობლად გაიზარდა. კომინტერნის საქმიანობა მხოლოდ ამით არ შემოიფარგლა, მათ რეკომენდაციები გასცეს შეიარაღებული წინააღმდეგობის დაწყებასა და ადგილობრივ აჯანყებებზე, რომლის წარუმატებლობაც გარკვეულწილად გახდა დამოკლეს მახვილი ლომინაძის თავზე.</p> <p>კიდევ ერთი ქართველი ბოლშევიკი, რომელიც ჩინეთის სამო­ქალაქო ომში კრემლის უშუალო წარმომადგენელი იყო ალექსა­ნდრე (ალიოშა) სვანიძე გახლდათ. სვანიძე სტალინის პირველი ცოლის ძმა იყო, რომელიც სხვადასხვა დროს გავლენიან თანამ­დებობს იკავებდა. 1934 წელს როგორც სახელმწიფო ბანკის წარმ­ომადგენელი და დესპანი, სვანიძე სინძიანგში ჩადის და იქაურ სამხედრო მმართველს შენგ შიცაის რეგიონის ეკონომიკურ, ფინ­ანსურ და სამხედრო მოდერნიზებაში დირექტივებს აძლევს. სვან­იძე რეგიონში გარკვეული პერიოდი რჩება და ორგანიზაციულ საკითხებს კურირებს, რის გამოც არაერთი ვერბალური თუ წერი­ლ­ობითი მადლობა მიიღო ადგილობრივი მმართველებისგან.</p> <p>ქართულ აკადემიაში ზემოთხსენებული ეპიზოდები ფაქტობ­რივად არ არის შესწავლილი, არადა სვანიძეც და ლომინაძეც საკმ­აოდ მნიშვნელოვან როლს თამაშობენ ადგილობრივ პროც­ესებში როგორც საბჭოთა კავშირის წარმომადგენლები. კვლევა პირველი მცდელობაა, თავი მოუყაროს ქართველების ჩართულობას ჩინ­ეთის პოლიტიკურ და ეკონომიკურ პროცესებში მეოცე საუკუნის პირველ ნახევარში, აღწეროს მათი პიროვნული და პროფესიული როლი ჩინეთის სამოქალაქო ცხოვრებაში. კვლევა ეფუძნება ქართ­ულ, ინგლისურ, რუსულ და ჩინურ წყაროებს, რაც ერთიანობაში ფართო სურათს იძლევა და ფაქტების გადამოწმებას შესაძლ­ებ­ელს ხდის.</p> შალვა ჩიხლაძე, ოთარი ჭიღლაძე საავტორო უფლებები (c) 2021 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 https://openjournals.ge/index.php/hos/article/view/2843 Tue, 05 Oct 2021 00:00:00 +0400 ტალიბანის დაბრუნება - წინაპირობები და რეგიონულ აქტორთა ინტერესები https://openjournals.ge/index.php/hos/article/view/2844 <p>სტატიაში განხილული და გაანალიზებულია ავღანეთში დღ­ეს-დღ­ეობით არსებული სიტუაცია. 2001 წელს ამერიკის შეერთ­ებული შტატების მიერ ამ ქვეყანაში ტალიბების წინააღმდეგ დაწყებული სამხედრო ოპერაცია, 20 წლის შემდეგ ამ მოძრაობის დაბრუნებით დასრულდა. შეერთებულმა შტატებმა ავღანეთში არსებული ბოლო ორი დეკადის განმავლობაში 2,26 ტრილიონი დოლარი დახარჯეს ამ ქვეყნის წინაშე მდგარი სხვადასხვა გამო­წვევბის აღმოფხვრის მიზნით, რომელთა შორისაც იყო ავღანე­თის 300 000-იანი არმიის წვრთნა შეიარაღება და ეკიპი­რება. თუმცა, მოლოდინის საწინააღმდეგოდ აღნიშნულმა არმიამ არ ისურვა ტალიბებისთვის წინააღმდეგობის გაწევა და ამ მოძრ­აო­ბამ უმოკლეს დროში დაამყარა კონტროლი მთელ ქვეყანასა და დედაქალაქ ქაბულზეც, რაც საბოლოოდ პრეზიდენტ აშრაფ ღა­ნის ქვეყნის დატოვებით დასრულდა და მოგვიანებით დრო­ებ­ითი მთავრობაც დააკომპლეტეს. &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;</p> <p>სწორედ ამიტომ, მსოფიოს ყურადღება კვლავ მიპყრობილია ავღანეთისკენ. განსაკუთ­რებულ ინტერესს იწვევს როგორც ამ ქვ­ე­ყანაში,&nbsp; ისევე მთელ რეგიონში თუ როგორ განვითა­რდება მოვ­ლ­­ე­ნები. ასევე კვლავ გახდება თუ არა ეს ქვეყანა ტერორისტული ორგანიზაციების პოლიგონი ან სხვადასხვა ეთნიკური და კონ­ფ­ესიური ჯგუფბის დაპირისპირების კერა ტალიბების ხელახალი მმართველობის პერიოდში. აქედან გამომდინარე, სტატიის მიზა­ნია, აშშ-ის სამხედრო ძალების მიერ ქვეყნის დატოვებამდე ავღ­ან­ეთში არსებული სიტუაციის ხელახლა გააზრება და გაანა­ლიზება.&nbsp; &nbsp;&nbsp;&nbsp;</p> <p>შესაბამისად, სტატიაში განხილულია ტალიბების დროებითი მთავრობა და მისი წევრების მოკლე მახასიათებლები. ამერიკის შეერთებული შტატების ხელმძღვანელობით დაწყებული სამხე­დრო ძალების გამოყვანის წინაპირობები. ტალიბების, შიდა ავღ­ანური და რეგიონული აქტროების ინტრესები:&nbsp; ტალიბანი, ჰაქა­ნის ქსელი, ხორასანის პროვინციის ისლამური სახელმწიფო, ად­გილობრივი ტომების შაიხთა გავლენა დაფაქტორი, ფანჯ­შერის პროვინციის ფენომენი. ასევე რუსეთი, ჩინეთი, ირანი, პაკისტანი, თურქეთი, კატარი. აშშ-ის ჯარების გასვლის შემდეგ ტალიბანის ხელში არსებული შეიარაღება და ფინანსების წყარ­ოები. ბოლო ნაწილსა და დასკვნაში ფართოდ გაშლილი და ასა­ხ­უ­ლია ის ძირითადი არგუმე­ნტები, თუ რატომ შეიძლება იყოს როგორც აშშ-ისთვის, ისე ჩამოთვლილი რეგი­ონული აქტ­ო­რე­ბ­ისთვის ტალიბანი ავღანეთის კონრტოლის მისაღები ძალა და არის თუ არა ეს მიზეზი ფანჯშერის პროვინციის დაცემის მიზ­ეზი.</p> სიმონ გურეშიძე საავტორო უფლებები (c) 2021 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 https://openjournals.ge/index.php/hos/article/view/2844 Tue, 05 Oct 2021 00:00:00 +0400 თურქეთი ევროკავშირისკენ მიმავალ გზაზე https://openjournals.ge/index.php/hos/article/view/2845 <p>XX საუკუნის 20-იან წლებში თურქეთში დაწყებულმა მოვლენებმა, კერძოდ ქემალ ათათურქის გაპრეზიდენტებამ და მის მიერ თურქეთის რესპუბლიკის შექმნამ და თურქი ერის ახალ ევროპულ ვექტორზე გადაყვანამ საფუძველი ჩაუყარა თურქეთ-ევროპის შემდგომი ურთიერთობის გაღრმავებას. თურქეთ-ევროკავშირის ურთიერთობები ჯერ კიდევ ცივი ომის პერიოდში არსებულ, თურქეთ ევროპის თანამეგობრობასთან ურთიერ­თობით იწყება; რომლის წევრობაზეც თურქეთმა განაცხადი ჯერ კიდევ 1987 წელს შეიტანა. ევრო­კავშირში გაწევრიანებისათვის საჭირო კრიტერიუმების დაკმაყოფილების მიზნით თურქ­ეთმა 1990-იან და 2000-იან წლებში არაერთი რეფორმა გაატარა, რამაც შედეგიც გამოიღო და 1995 წლის მიწურულს თურქეთი გახდა ევროპის საბაჟო კავშირის წევრი.&nbsp; მიუხედავად ამისა თურქეთის ევროკავშირში გაწევრიანებას იმთავითვე დიდი წინაა­ღმდ­ეგობები შეხვდა, საუკუნის მიწურულს, ჩტარებულმა ლუქსემბ­ურგის, კარდიფის და ჰელსიკნკის სამიტებმა, რომელზეც განიხილებოდა თურქეთის ევროკავშირში გაწევრიანება შედეგი ვერ გამოიღო, რაც გახდა კიდეც თუ­რ­ქე­­თის უკმაყოფილების მიზეზი.</p> <p>2002 წლის შემდეგ,&nbsp; ხელისუფლებაში სამართლიანობისა და აღმავლობის პარტია მოვიდა.&nbsp; რომელიც ამ პერიოდში თურქ­ეთის ევროკავშირში ინტეგრაციას საკუთარ პოლიტიკურ&nbsp;&nbsp; პრიო­რიტეტად აცხადებდა და ამგვარად, აქტიურად გააგრძელა რეფორმის პოლიტიკა, რომელიც მოიცავდა ფართო მასშტაბიან&nbsp; საკონსტიტუციო და ზოგად საკანონმდებლო ცვლილებებს, რომ­ლის საშუალებითაც თურქეთი უნდა გამხდარი იყო&nbsp; ევრო ­კ­ავშირის წევრი.</p> <p>თურქეთის ევროკავშირში გაწევრიანებას, რიგი დამაბრკ­ოლ­ებელი საშინაო თუ საგარეო, პოლიტიკური თუ ეკონომიკური საკითხები უშლიდა ხელს. მაგალითად, ისეთები როგორიც იყო, საბერძნეთის პოზიცია და კვიპროსის საკითხი, თურქეთის ეკონომიკური არასტაბილურობა, ადამიანის უფლებების დაცვა, ასევერიგი ევროპის ქვეყნები, რომლებიც, გარდა იმისა, რომ უფრთხოდნენ თურქეთის სიდიდის ქვეყნის&nbsp; ევროკავშირში ინტეგრაციის შემთხვევაში მისი როლის მნიშვნელოვან ზრდას შიდაევროპულ საქმეებში, ასევე თვლიდნენ, რომ თურქეთი, რელიგიური, კულ­ტურული თუ სხვა ფაქტორების გამო განსხ­ვავ­დებოდა ევროკავშირის გქვეყნებისაგან.&nbsp; ამდენად თურქეთის მრავალწლიანი მცდელობა ევროკავშირში გაწევრიანებისა ზემო­თაღნიშნულმა ფაქტორებმა შეაფერხა.</p> <p>საბოლოოდ 2016 წლის 15 ივლისის შემდეგ დაწყებული რეპრესიების და თურქეთის ავტორიტარულ საპრეზიდენტო სისტემაზე გადასვლისას, ევროკავშირმა&nbsp; თურქეთს ფინანსური დახმარება შეუწყვიტა, ხოლო 2019 წლის მარტში ევრო­პარლ­ამენტმა თურქეთის ევროკავშირში გაწევრიანებასთან დაკავში­რებული მოლა­პარაკებების შეჩერებას დაუჭირა მხარი. მიუხე­დავად დღეს არსებული ურთი­ერთობისა,სადაც აშკარად ჩანს, რომ თურქეთის სწრაფვა ევროკვშირში გაწევრი­ანებაზე შფერხ­ეფულია, ვფიქრობთ ამ ორ სუბიექტს შორის მჭიდრო კავშირები მაინც შენარჩუნდება, რაც როგორც თურქეთისთვის ისე ევროპის ქვეყნებისათვის მეტად ხელსაყრელი იქნება.</p> ზაზა ბერიძე საავტორო უფლებები (c) 2021 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 https://openjournals.ge/index.php/hos/article/view/2845 Tue, 05 Oct 2021 00:00:00 +0400 ლაზები აჭარაში (ისტორიულ-ეთნოგრაფიული და ეთნოკულტურული ასპექტები) https://openjournals.ge/index.php/hos/article/view/2846 <p>ლაზები აჭარაში (ისტორიულ-ეთნოგრაფიული და ეთნოკუ­ლტურული ასპექტები)“ - მიზანი და ამოცანაა გააცნოს მკითხვ­ელს აჭარაში მცხოვრებ ლაზთა ტრადიციული ყოფის ისტორ­იულ-ეთნოგრაფიული და ეთნოკულტურული ასპექტები. ნაშ­რო­მში, საველე-ეთნოგრაფიული მასალებისა თუ წერილობით წყაროებთან შედარების მეშვეობით, გაანა­ლიზებულია აჭარაში მცხოვრებ ლაზთა მატერიალური თუ სულიერი კულტურის და, საერთოდ, ტრადიციული ყოფის სხვადასხვა ასპექტი. კერძოდ, დასახლების გეოგრაფიული არეალი, სტრუქტურა, სოფლის ტოპონიმიკა და ისტორია, ლაზური სახლის ეთნოგრაფიული თავისებურება. გაანალიზებულია ლაზური სამზარეულოს სპე­ციფიკა და თევზის განსაკუთრებული ადგილი ლაზურ სამზ­არეულოში.</p> <p>ნაშრომი ძირითადად აგებულია საველე კვლევაზე, რომელიც ჩემს სოფელ - სარფში ჩავა­ტარე. საველე კვლევების განმავლ­ობაში შევხვდი სოფლის უხუცესებს, რომლებთანაც მქონდა საუბარი ჩემი საკვლევი საკითხების ირგვლივ და მათ მიერ მოწოდებული ინფორმაციაზე დაყრდნობით შევასრულე თემა. ნაშრომში მაქვს გამოყენებული მდიდარი ვიზუალური მასალა, რაც ერთხელ კიდევ გვარწმუნებს, რომ ეთნოლოგიური კვლევის პროცესში სათანადო ილუსტრაციების ჩართვა, საინტერესო დასკვნების გამოტანის შესაძლებლობას იძლევა.</p> ლუკა თანდილავა საავტორო უფლებები (c) 2021 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 https://openjournals.ge/index.php/hos/article/view/2846 Tue, 05 Oct 2021 00:00:00 +0400 საერთო სემანტიკის მქონე ქართულ და თურქულ იდიომთა სტრუქტურა https://openjournals.ge/index.php/hos/article/view/2847 <p>ნაშრომში, შესაბამისი მაგალითების მოშველიებით, განხი­ლუ­­ლია ქართული და თურქული იდიომების სტრუქტურა როგ­ორც სემანტიკური, ისე სტილისტიკური თვალ­თახედვით, იმის გათვა­ლი­სწინებით, რომ თურქულში იდიომი ფრაზეო­ლო­გიზ­მისგან მკაც­რად გამიჯ­ნული არაა და სიტყვა deyim-ის ქვეშ („იდიომი“ იქ ნაკ­ლებად გამოიყენება) მოქცეულია ყველა ფრაზე­ოლოგიური ერთე­ული, რომე­ლიც ანდა­ზა-აფორიზმისგან განს­ხვავებულია. საინტერ­ესოა, რომ თურქულში ვხვდე­ბით ერთ­სიტყვიან იდიო­მებ­საც, თუმ­ცა, თურქ მკვლევ­­ართა უმრავლ­ესობა, როგორც წესი, იდი­ომად განი­ხილავს სულ მცირე ორი სიტ­ყვის კომბინაციას.</p> <p>როგორც ირკვევა, ორ, სამ და ოთხ სიტყვიანი იდიომები თურ­ქ­ულში შეადგენს სა­ერთო რაოდენობის 95%-ს, რომელთაგან უმრავ­ლესობა, რა თქმა უნდა, ორსიტყვიანია. ქართულ ენაში, ისევე როგ­ორც თურქულში სჭარბობს ზმნური იდიომები, სახე­ლუ­რი (სუბსტა­ნტური) იდიომები კი გაცილებით ნაკლებია. კიდევ უფრო მოკრძა­ლე­ბუ­ლადაა წარმოდგენილი ამ ენებში ზმნი­სართული (ადვერ­ბული) იდიომები. თურქულ იდიომებში მრავლად გვხვდება გაორ­მაგება, ანუ მოვლენა, როცა ერ­თი და იგივე სიტყვა სრულად, უმეტეს შემთხვევაში - ნაწი­ლობ­­რივ მეო­რდება. ზოგიერთ შემ­თხვევაში ასეთი სიტყვები პირდაპირ არ ითარგმ­ნება.</p> <p>მიუხედავად იმისა, რომ იდიომი სიტყვათა მყარი, უცვლელი ერთობაა, ქარ­თულში, თურქულისგან განსხვავებით, სიტყვათა რიგ­ითობის პრინციპი, ცალკეულ შემთხვევებში, ირღვევა. სიტყ­ვათა ჩანაცვლება და რედუქცია-გავრცობა კი შეინიშნება როგორც ქართ­ულ, ისე თურქულ ენაშიც, რაც ამ ენების ბუნე­ბიდან უნდა გამომ­დინარეობდეს. აქვე უნდა შევნიშნოთ, რომ უმეტეს შემთ­ხვევაში რთული დასადგენია ხოლმე, თუ იდიომის რომელი ფორმაა ამოსა­ვალი - რედუქცი­რებული თუ გავრცობილი.</p> ანა ახალაძე საავტორო უფლებები (c) 2021 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 https://openjournals.ge/index.php/hos/article/view/2847 Tue, 05 Oct 2021 00:00:00 +0400 ზმნა და მასთან დაკავშირებული თავისებურებანი მარადიდულ კლარჯულში https://openjournals.ge/index.php/hos/article/view/2848 <p>მარადიდელთა მეტყველებაში იშვიათია <strong>პირის</strong> <strong>ნიშანთა</strong> გაუჩინარება (ეს ეხება მხოლოდ პირველი სუბიექტური პირის&nbsp; ვ- პრეფიქსს, ბაგისმიერი უ’ ხმოვნის წინ და მესამე ირიბი ობიექ­ტ­ური პირის პრეფიქსების დაკარგვის შემთხვევებს ყრუ თანხმ­ოვნების წინ), მაგრამ&nbsp; საკმაოდ ხშირია პირის ნიშანთა მონაცვლ­ეობანი.&nbsp; ფუნქციურად ყველაზე მეტად დატვირთულია <strong>-</strong><strong>ენ</strong> და <strong>-</strong><strong>ან</strong> მრავლობითის მესამე სუბიექტური პირის ნიშნები და სხვა აფიქსთა ნაცვლად მათი გამოყენების სიხშირეც ამაზე მეტყვ­ელებს. ის არ არჩევს წყობას, პირთა კომბინაციასა და რიცხვს.</p> <p><strong>გვ</strong><strong>-’ </strong>პრეფიქსს&nbsp;&nbsp; ობიექტის სიმრავლის გამოსახატავად ცვლის <strong>მ</strong><strong> – </strong><strong>ან</strong><strong>; </strong><strong>მ</strong><strong> – </strong><strong>ენ</strong><strong>, </strong><strong>მ</strong><strong>-</strong><strong>ეს</strong><strong>, </strong><strong>მ</strong><strong>-</strong><strong>ონ</strong> კონფიქსები. <strong>-</strong><strong>თ</strong> სუფიქსი კი, ობიექტის სიმრავლის გამოსახატავად, თითქმის არ დასტურდება.</p> <p><strong>-</strong><strong>ან</strong><strong>, -</strong><strong>ენ</strong> სუფიქსთა მონაცვლეობა მხოლოდ მარადიდული მეტყველებისთვის და ზოგადად კლარჯულისთვის არაა დამახ­ასიათებელი, ის შეიძლება საერთო ქართველურ მოვლენად გავი­გოთ, რადგან გვხვდება ქართული ენის სხვა დიალექტებშიც, მაგრამ ასეთი სიხშირით მათი გამოყენება სწორედ სამხრული დიალექტების და კერძოდ, მარადიდულისთვის ნიშანდობლივ მოვლენად შეიძლება ჩავთვალოთ.</p> <p>არც&nbsp; <strong>ზმნისწინთა</strong> მონაცვლეობაა კანონზომიერი, რადგან ცალკე­ულ შემთხვევებში შეიძლება მათ ახსნაც მოეძებნოს, მაგრამ ზოგადად ეს მოვლენა ძალზე საინტერესოა, რადგან სხვადასხვა დიალექტში მსგავსი ფორმების გვერდით გვხვდება ბევრი გან­სხვ­ავებული წარმოება და&nbsp; საინტერესო ფორმები. ზმნისწინთა შენაცვლებას უნდა იწვევდეს ფუნქციათა ერთიანობა. ზოგჯერ ერთი და იგივე ფუნქცია შეიძლება რამდენიმე ზმნისწინით გად­მოიცეს; ამას გარდა შეიძლება ერთ რომელიმე მიმართულებაზე ორი განსხვავებული ზმნისწინი მიუთითებდეს.&nbsp; გარკვეულ სიტ­უა­ციაში ზმნისწინები ერთმანეთის მაგივრობას ეწევიან.</p> <p>&nbsp;დამატებითი ნიუანსების გამოხატვა ყველა ზმნისწინს არ შეუძლია, ის მხოლოდ ერთი რომელიმე მათგანის სპეციფიკური ნიშან – თვისება შეიძლება იყოს.</p> <p>ზმნისწინის დამატებითი ნიუანსები სრული ასპექტის გამოხ­ატვას უკავშირდება. ყველა ის ზმნური ფორმა, რომელიც რაღაც სპეციფიკურ შინაარსს შეიცავს და დამატებითი ნიუანსები გააჩნია, უპირველეს ყოვლისა, სრული ასპექტისაა.</p> <p>თემის ნიშანთა სისტემა ყველაზე არამყარი, ცვალებადი სისტემაა. თუ ამ მხრივ დავაკვირდებით მარადიდულ მეტყვე­ლებას, სურათი კიდევ უფრო შთამბეჭდავია. ერთთემიანზმნებს ხშირად ერთვის თემის ნიშნები და პირიქით: თემისნიშნიანი ფორმების ნაცვლად დასტურდება უთემისნიშნო წარმოება. გვხვდება თემის ნიშანთა რედუცირებული (<strong>გაწურვენ</strong><strong>, </strong><strong>დარეხვენ</strong>; <strong>მომკიდვიდა</strong>, <strong>გაყიდავდა</strong>...) და&nbsp; თემისნიშანთა მონაცვლეობის მრავალფეროვნება (<strong>-</strong><strong>ავ</strong><strong>, -</strong><strong>ებ</strong><strong>//-</strong><strong>ი</strong><strong>; -</strong><strong>ებ</strong><strong>//-</strong><strong>ავ</strong><strong>; -</strong><strong>ამ</strong><strong>//-</strong><strong>ავ</strong><strong>; -</strong><strong>ავ</strong><strong>//-</strong><strong>ებ</strong><strong>; -</strong><strong>ავ</strong><strong>//-</strong><strong>ევ</strong><strong>; -</strong><strong>ებ</strong><strong>//-</strong><strong>ოფ</strong><strong>; -</strong><strong>ებ</strong><strong>//-</strong><strong>ობ</strong><strong>; -</strong><strong>ობ</strong><strong>//-</strong><strong>ოფ</strong><strong> (-</strong><strong>ეფ</strong><strong>); -</strong><strong>ავ</strong><strong>//-</strong><strong>ებ</strong><strong> (-</strong><strong>ეფ</strong><strong>)...</strong></p> ნათელა ფარტენაძე საავტორო უფლებები (c) 2021 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 https://openjournals.ge/index.php/hos/article/view/2848 Tue, 05 Oct 2021 00:00:00 +0400 თურქული ელემენტები მარადიდის მეტყველებაში https://openjournals.ge/index.php/hos/article/view/2849 <p>არ არსებობს ენა, რომელშიც არ არის ნასესხობანი. ამ მხრივ არც ქართული ენაა გამონ­აკლისი. ქართულმა ენამ უამრავი ისტორიული ბედ-უკუღმართობა გამოიარა, რომლ­ებმაც ჰპოვეს ენის ლექსიკაში ასახვა. როგორც ვიცით სამხრეთ საქართველოსა და ლაზეთის ტერი­ტორიების უმეტესი ნაწილი დღევანდელი თურქეთის ტერიტორიაზეა.&nbsp; აქ მცხოვრები ქარ­თველი მოსახ­ლეობა კი თურქეთის რესპუბლიკის მოქალაქეა&nbsp; და ორ ენაზე საუბრობს, ერთი მშობლიური ქართულია და მეორე კი ქვეყნის სახელმწიფო ენა თურქ­ული, რომლითაც ის ურთიერთობს ქვეყ­ნაში არსებულ ყველა ინსტიტუტთან. თურქული გახდა მათთვის დომ­ინანტი ენა. მისი გამოყენების არეალი არის უფრო ფართო. აქედან გამომდინარე, ენამ მოახ­დინა თურქული ლექსიკის შემო­დინება მათ სასაუბრო ქართულში.</p> <p>1921 წელს თურქეთსა და&nbsp; საქართველოს შორის მოხდა ოფი­ცი­ალური&nbsp; საზღვრი გავლება. საქართველოს ორ სოფელს - „მარა­დიდსა“ და „სარფს“ ერთნაირი ბედი ეწია, ისინი&nbsp; გაიყო შუაზე. გაიყო არა მარტო სოფელი, არამედ ოჯახები, ნათესავები და&nbsp; სამშობ­ლო. ეს დიდი ტკივილი არ შუშდება და გადაეცემა თაო­ბიდან თაობას. სოფელ „მარადიდს“ თურქები „მურათლის“ ეძახიან. ზუსტად საუკუნის გასვლის შემდეგ მოხერხდა პირვე­ლად ამ სოფელში ბათუმის უნივერსიტეტის მეცნიერთა ჯგუფის შესვლა და „მარადიდის“ მონოგრაფიისთვის მასალების მოძიება, ჩაწერა და გამოცემა.</p> <p>&nbsp;&nbsp; მონოგრაფიაში შეტანილი მასალით დავინტერესდი და მინდა&nbsp; გამოვიკვლიო თუ რა დოზით არის&nbsp; თურქული ლექსიკა შესული ქართულში, რომელსაც ამ კონკრეტულ გეოგ­რაფიულ რეგიონში ლაპარაკობენ. კვლევის დროს საინტერესო გრამატიკულ და ფონე­ტიკურ ცვლილებებს&nbsp; წავაწყდი: გამოსაკვლევ მასალაში ძირითადად სესხება ეხება ენის სახელად ნაწილებს, რომელთაც მოსდით გამჟღერება, დაყრუება, ბგერის გადასმა ან კიდევ ბგერის&nbsp; დამ­ა­ტება. რაც შეეხება სესხებას ზმნურ ნაწილში არის საკმაოდ მცირე. მარადიდის ქართ­ულში შედარებით&nbsp; ნაკლები თურქული ლექსიკაა ხმარებაში შემოსული, ვიდრე ლაზურ დია­ლე­ქტში;</p> <p>&nbsp; <strong>მივედი</strong> <strong>შემდეგ</strong><strong>&nbsp; </strong><strong>დასკვნებამდე</strong><strong> :</strong></p> <p>მარადიდულზე საუბრისას&nbsp; ხმარობენ პარალელურ&nbsp; ნასესხებ სიტყვებს, როგორც ქართულს ისე თურქულს.&nbsp; ქართული ჯერ კიდევ ახსოვთ, მიუხედავათ&nbsp; ასი წლის გავლისა;</p> <p>შენარჩუნებულია ძველი&nbsp; ნასესხები ლექსიკა, რომელიც არ შეიძლება ჩავთვალოთ ახალ ნასესხებათ, რადგან იგივე ლექსიკა აქაურ კილოკავებშიც იხმარება. (სავარაუდოთ ეს ძველი გაყო­ლილი ნასესხები ლექსიკაა);</p> <p>ახალი ლექსიკის&nbsp; სესხება მცირე დოზითაა, რომელიც ჩვენს კილოკავებში არ მოიძებნება და არ იხმარება.</p> <p>ყველაზე სასიხარულო და საამაყო ფაქტი ისაა, რომ შენა­რ­ჩ­უნებული აქვთ ქართული ზმნის ფორმები, რასაც ვერ ვიტყვით ლაზურზე. ამ ზღვა მასალაში მხოლოდ რამდენიმე ზმნაა ნასეს­ხები თურქულიდან, ხოლო ლაზურს უამრავი ზმნა აქვს ნასე­სხები და ლაზური გრამატიკისათვის დამახასიათებელ ყალ­იბში აქვს ჩასმული. იგულისხმება ზმნის ძირი, რომ­ელიც არის&nbsp; თურქ­ული, წარმოება კი ლაზური. ეს ტენდენცია ეხება არა მარტო მხოლოდ ლაზ­ურს, არამედ თურქეთის ტერიტორიაზე არსებულ ქართულ&nbsp; დიალექტებსა&nbsp; და კილო­კავებსაც.</p> <p>აღსანიშნავია კიდევ ის ფაქტი, რომ თანამედროვე ქართულ ენაში აღარ გვაქვს&nbsp; ასო-ბგერა „იოტა“, მაგრამ აქ, მარადიდულ ქართულში აღდგენილია ძველი ასო-ბგერა. შესაძლებელია ეს&nbsp; გამოწვეული იყოს თურქულ ენაში&nbsp; არსებული ასო-ბგერის „იოტის“ ხმარებით. მაგრამ ეს მხოლოდ ნასესხებ სიტყვებში არ გვხვდება, იგი ქართულ დიალექტშიც იხმარება. რაც აშკარად იძლევა იმის თქმის უფლებას, რომ შეიძლება ჩაითვალოს ასო-ბგერის გამოყენება ძველი ქართულიდან&nbsp;&nbsp; შენარჩუნებულად.</p> <p>თურქულში გვაქვს უმლაუტიანი ხმოვნები, ქართულში&nbsp; მისი არ არსებობის გამო, იგი&nbsp; ენაში შესაბამისი ქართული ხმოვნებით გადმოდის,&nbsp; დარღვეულია თურქული ენისათვის დამახასიათ­ებ­ელი ჰარმონია.</p> ლილე თანდილავა საავტორო უფლებები (c) 2021 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 https://openjournals.ge/index.php/hos/article/view/2849 Tue, 05 Oct 2021 00:00:00 +0400 თევფიქ ფიქრეთი (1867-1915) – „ნისლი“ https://openjournals.ge/index.php/hos/article/view/2850 <p>თევფიქ ფიქრეთი ახალი თურქული ლიტერატურის წარმომადგენელია. განი­ცდის ფრანგული ლიტერატურის გავლენას. მან დაარღვია ბეი­თის მთლი­ანობა, რომლის თანახმადაც აზრი ბეითში უნდა დასრულებულიყო. თავის ადრინდელ შემოქმედებაში მისდევდა პრინციპს „ხელოვნება ხელოვნებისათვის“, მოგვიანებით დაწე­რილ ლექსებში კი სოცია­ლ­ური პრობლემებითაც დაინტერესდა.</p> <p>თევფიქ ფიქრეთი ლექსში „ნისლი“ გამოხატავს სიძულვილს სტა­მბ­ოლისადმი და მას მეძავ ქალს უწოდებს. ასეთი რამ პირველად მოხდა თურქულ ლიტერატურაში. ცნობილია, რომ ძველი თურქ­ული ლიტერატურის წარმომადგენლები სტამბოლს მსოფლიო ცივი­ლიზაციის ცენტრად მიიჩნევდნენ და ხოტბას ასხამდნენ მას.&nbsp;&nbsp;</p> ასმათ ჯაფარიძე საავტორო უფლებები (c) 2021 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 https://openjournals.ge/index.php/hos/article/view/2850 Tue, 05 Oct 2021 00:00:00 +0400 რეცენზია ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორ ნანი გელოვანის მონოგრაფიაზე - „თბილისის მუსლიმური თემი“ (1801-1917 https://openjournals.ge/index.php/hos/article/view/2851 <p>რეცენზია ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორ ნანი გელოვანის მონოგრაფიაზე - „თბილისის მუსლიმური თემი“ (1801-1917)</p> ბათუმის შოთა რუსთაველის სახელმწიფო უნივერსიტეტის აღმოსავლეთმცოდნეობის დეპარტამენტი საავტორო უფლებები (c) 2021 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 https://openjournals.ge/index.php/hos/article/view/2851 Tue, 05 Oct 2021 00:00:00 +0400 რეცენზია ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორ ჯაბა სამუშიას მონოგრაფიაზე - „ დიდგორის ბრძოლა“ ძლევაჲ საკვირველი https://openjournals.ge/index.php/hos/article/view/2852 <p>Review of Ivane Javakhishvili State University Professor Jaba Samushia Monography "Battle of Didgori"</p> ოთარ გოგოლიშვილი საავტორო უფლებები (c) 2021 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 https://openjournals.ge/index.php/hos/article/view/2852 Tue, 05 Oct 2021 00:00:00 +0400 ლილე თანდილავა - 60 https://openjournals.ge/index.php/hos/article/view/238-239 <p>იუბილე</p> ემზარ მაკარაძე საავტორო უფლებები (c) 2021 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 https://openjournals.ge/index.php/hos/article/view/238-239 Tue, 05 Oct 2021 00:00:00 +0400